Debaty sejmoweXVIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie stanowiska rządu dotyczącego powołania instytucji rzecznika pacjenta

   W związku z interpelacją poła Marka Dyducha - w sprawie powołania rzecznika pacjenta z upoważnienia prezesa Rady Ministrów pragnę poinformować, że w chwili obecnej nie widzę potrzeby i konieczności powołania tego typu instytucji.    Prawa pacjenta stanowią integralną część praw człowieka. Do czuwania nad przestrzeganiem praw człowieka powołano rzecznika praw obywatelskich, do którego każdy obywatel ma prawo zwrócić się w sytuacji, w której uzna, że jego prawo zostało naruszone.    Ponadto w Ministerstwie Zdrowia i Opieki Społecznej powołałem pełnomocnika ds. współpracy ze stowarzyszeniami działającymi na rzecz praw pacjenta, który ściśle współpracuje ze stowarzyszeniami skupiającymi pokrzywdzonych pacjentów, udzielając im niezbędnej pomocy. Zakresem kompetencji pełnomocnika została objęte placówki bezpośrednio mi podległe, tzn. szpitale kliniczne i instytuty. W uzasadnionych przypadkach pełnomocnik zajął się również sprawami pacjentów pokrzywdzonych w innych placówkach.    W grudniu 1998 r. została opublikowana Karta Praw Pacjenta - będąca zbiorem wszystkich praw pacjenta wynikających z ustawodawstwa obowiązującego w Polsce, regulującego uprawnienia pacjenta i gwarantującego pacjentowi dochodzenie roszczeń w przypadku ich naruszenia. Rozesłałem wyżej wymienioną kartę do ministrów i wojewodów będących organami założycielskimi dla podległych im placówek opieki zdrowotnej wraz z apelem o powołanie osób, które będą odpowiedzialne za czuwanie nad przestrzeganiem praw pacjenta w tych placówkach i udzielanie niezbędnej pomocy pacjentom tego wymagającym.    W związku z wprowdzoną z dniem 1 stycznia 1999 r. reformą administracyjną kraju i powierzeniem samorządowi terytorialnemu funkcji organu założycielskiego pacjent może złożyć skargę do ww. podmiotu. W wydanej przez MZiOS w listopadzie 1998 r. publikacji ˝Transformacja systemu ochrony zdrowia w Polsce˝ znajduje się rozdział ˝Prawa pacjenta˝, przypominający o konieczności przestrzegania praw pacjenta i obowiązku wywieszenia w każdej placówce ochrony zdrowia Karty Praw Pacjenta. Publikacja zawiera także wzory kart do wykorzystania przy podawaniu zakresu praw pacjenta do publicznej wiadomości. Została ona rozesłana do osób zarządzających jednostkami ochrony zdrowia i odpowiedzialnych za podanie praw pacjenta do publicznej wiadomości.    Karta Praw Pacjenta, opublikowana w 1998 r., zwraca uwagę środowiska medycznego na ten tak bardzo istotny problem i przypomina raz jeszcze o obowiązkach świadczeniodawców z tego zakresu. Nie jest to inicjatywa nowa - Karty Praw Pacjenta od kilku lat znajdują się w bardzo wielu placówkach, dotyczy to także placówek zajmujących się leczeniem pacjenta nieletniego. Bardzo istotną rolę w przestrzeganiu praw pacjenta i wyciąganiu konsekwencji w przypadku ich naruszenia odgrywa system orzecznictwa sądowego, realizowany poprzez instytucję rzeczników odpowiedzialności zawodowej w okręgowych izbach lekarskich i instytucję naczelnego rzecznika odpowiedzialności zawodowej. Ten system rozpatrywania skarg pacjentów przewiduje natępujące sankcje: upomnienie, nagana, zawieszenie prawa wykonywania zawodu na okres od 6 miesięcy do 3 lat, pozbawienie prawa wykonywania zawodu lekarza. Instytucję rzecznika odpowiedzialności zawodowej powołały także izby pielęgniarek i położnych. Pacjent może dochodzić swoich praw w postępowaniu sądowym przed sądami cywilnymi.    Od 1 stycznia 1999 r. nową instytucją mającą bardzo duży wpływ na jakość świadczeń otrzymywanych przez pacjenta jest regionalna kasa chorych. W przypadku skarg pacjentów na konkretnego lekarza czy pielęgniarkę kasa chorych nie będzie zainteresowana podpisaniem kontraktu z tego typu świadczeniodawcą, co z kolei odbije się w sposób bardzo wymierny na dochodach lekarza czy pielęgniarki. Trzeba także podkreślić fakt, że wprowadzenie systemu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego uszczelni system służby zdrowia, a tym samym nie będzie miejsca na nieformalne opłaty ze strony pacjenta ani takiej potrzeby, co wpłynie na zmniejszenie liczby skarg na nieetyczne zachowania pracowników służby zdrowia.    Źródłem informacji o skali zjawiska związanego z nieprawidłowym leczeniem pacjentów i negatywnych skutków wynikających z tego tytułu są:    1. orzecznictwo sądów powszechnych,    2. orzecznictwo rzeczników odpowiedzialności zawodowej w izbach lekarskich i pielęgniarskich,    3. skargi wpływające do MZiOS,    4. organy założycielskie jednostek służby zdrowia,    5. rady społeczne działające przy jednostkach służby zdrowia,    6. rzecznik praw obywatelskich.    Ministerstwo nie dysponuje danymi liczbowymi wynikającymi z wyżej wymienionych źródeł poza liczbą skarg skierowanych do MZiOS. Problem realizacji praw pacjenta jest bardzo złożony i bardzo trudny. Wynika on m.in. z nieznajomości praw pacjenta i dochodzenia tych praw i występuje po obu stronach relacji lekarz-pacjent. Problem jest skomplikowany, zwłaszcza w sytuacji pacjentów, którzy nie dysponują dochodami umożliwiającymi im dochodzenie swoich roszczeń na drodze powództwa cywilnego.    Działalność niektórych stowarzyszeń spowodowała niczym nie uzasadnione nadzieje, że poprzez te stowarzyszenia pacjenci otrzymają zadośćuczynienie za doznane krzywdy - bez jakichkolwiek postępowań procesowych czy pozaprocesowych. Takie zachowanie prowadzi do działań bezprawnych. To samo stowarzyszenie uważa, że powołanie instytucji rzecznika pacjenta znacznie przyspieszy otrzymywanie ˝od ręki˝ odszkodowań dla pacjentów. W żadnym kraju na świecie nie ma systemu, w którym lekarz zostawałby skazany zaocznie za jakiś czyn. Jeśli ktoś jest winny, to trzeba najpierw mu tę winę udowodnić.    Pragnę jednocześnie wskazać na jeszcze jeden aspekt tego problemu. Jak ocenić pacjentów, którzy publicznie oświadczają, że nikt im nie pomógł, a w rzeczywistości są to pacjenci, którzy odmówili wielokrotnie oferowanej pomocy, ponieważ interesuje ich tylko leczenie za granicą. Żaden system nie preferuje leczenia w innym kraju i nie generuje kosztów dodatkowych, obciążających system w sytuacji, kiedy tego można uniknąć.    Wydaje się, że reforma systemu ochrony zdrowia poprzez wprowadzenie powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego wzmocni istniejący obecnie nadzór merytoryczny nad przestrzeganiem praw pacjenta.    Minister    Wojciech Maksymowicz    Warszawa, dnia 11 stycznia 1999 r.