Odpowiedź na interpelację w sprawie zamierzeń rządu dotyczących usprawnienia postępowań przygotowawczych w stosunku do podejrzanych o dopuszczenie się zbrodni w okresie stalinowskim oraz w czasie stanu wojennego
  W związku z interpelacją pana posła Marka Markiewicza dotyczącą problematyki usprawnienia postępowań przygotowawczych w stosunku do podejrzanych o dopuszczenie się zbrodni w okresie stalinowskim i stanu wojennego uprzejmie informuję, że aczkolwiek cytowana przez pana posła wypowiedź sędziego orzekającego w sprawie oskarżonego Adama Humera odnosi się do jednostkowej sprawy, to zgodzić się należy z poglądem, że postępowania karne - także w tej kategorii spraw - toczą się przewlekle.   Zauważyć jednak należy, że zjawisko to odnosi się przede wszystkim do postępowania sądowego. I tak w przytoczonej w interpelacji sprawie postępowanie przygotowawcze trwało - łącznie w Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - Instytucie Pamięci Narodowej i Prokuraturze Wojewódzkiej w Warszawie przez 1 rok i 7 miesięcy, zaś postępowanie sądowe - ponad 5 lat.   Niewątpliwie czynnikiem obiektywnym wpływającym na przedłużanie czasu trwania postępowań przygotowawczych w omawianej kategorii spraw jest upływ czasu od momentu popełnienia zbrodni, co w istotny sposób utrudnia zbieranie dowodów. W odniesieniu do postępowań sądowych za główne przyczyny przewlekłości uznać należy znaczny wzrost wpływu spraw karnych. Jest on spowodowany systematycznym rozszerzaniem zakresu właściwości sądów i wzrostem przestępczości, w następstwie którego systematycznie zwiększa się liczba wnoszonych przez prokuratury aktów oskarżeń.   Zauważyć także należy, że na pogorszenie się sprawności postępowania w sądach wojewódzkich znaczny wpływ miało również wejście w życie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu państwa polskiego.   Rozpoznawanie wniosków o unieważnienie orzeczenia, a następnie odszkodowanie wymaga bowiem składu 3 sędziów zawodowych, co ogranicza możliwość rozpoznawania przez tych sędziów spraw wpływających do sądów z aktami oskarżenia.   Odnosząc się do przewlekłości postępowania w sprawie A. Humera stwierdzić należy, że rozprawa wielokrotnie ulegała odroczeniu z uwagi na niestawiennictwo oskarżonych i świadków, a więc wchodziły w grę przyczyny niezależne od sądu. Zastrzeżenia nasuwa natomiast głównie sprawność postępowania międzyinstancyjnego, na którego długotrwałość zasadniczy wpływ miało to, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku pierwszoinstancyjnego sporządzane było przez 8 miesięcy.   W ocenie kierownictwa resortu jednym z najważniejszych zadań stojących przed wymiarem sprawiedliwości jest zapewnienie obywatelom prawa do rozpoznania każdej sprawy przez niezawisły sąd bez zbędnej zwłoki. Aby zmniejszyć zaległości w rozpoznawaniu spraw i usprawnić postępowanie, niezbędne jest zwiększenie liczby etatów sędziowskich.   Coroczne postulaty kierownictwa resortu w tym zakresie są uwzględniane jednak w niewystarczający sposób, co pozwala tylko na niewielkie zwiększenie liczby etatów. I tak na przykład w 1997 r. przy braku 1200 etatów zwiększono ich liczbę o 400, a na 1998 r. resort uzyskał tylko 122 etaty sędziowskie. Inwestowanie w kadrę sędziowską nie przyniesie spodziewanych efektów, jeżeli nie będzie mu towarzyszyć wzrost liczbowy kadry administracyjnej. Dlatego też obecnie toczą się prace legislacyjne nad poprawą statusu i sposobu wynagradzania administracji sądowej. W celu zmniejszenia zaległości w rozpoznawaniu spraw i usprawnienia postępowań wprowadzane są różne rozwiązania legislacyjne, techniczne i organizacyjne. Przede wszystkim warunki pracy sądów może poprawić komputeryzacja. Wymaga to jednakże zwiększenia nakładów na komputeryzację wymiaru sprawiedliwości.   Również działalność prokuratury powinna być pilnie skomputeryzowana. Chodzi nie tyle o elementy jej pracy biurowej, ile o programy komputerowe pozwalające na opracowanie dla potrzeb postępowania karnego - często bardzo obszernego - materiału gromadzonego w toku śledztwa. Pozwoli to na odciążenie nadmiernie obciążonej pracą kadry prokuratorskiej, która również wymaga wzmocnienia, aby mogła w sposób bardziej efektywny wykonywać swe zadania.   Niewątpliwie korzystny wpływ na poprawę pracy sądów mieć będą wprowadzone zmiany przepisów w zakresie prawa karnego. I tak np. uchwalona ustawa - Kodeks postępowania karnego przewiduje uproszczenie procedury karnej w szeregu sprawach. Wprowadzono m.in. przepisy dotyczące mediacji, możliwości umorzenia postępowania z uwagi na niecelowość orzekania kary, a nadto rozszerzono katalog czynów rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym.   W ostatnim okresie kierownictwo resortu sprawiedliwości podjęło również szereg działań zmierzających do zwiększenia skuteczności nadzoru nad działalnością administracyjną sądów m.in. poprzez wzmożenie aktywności działania prezesów sądów apelacyjnych, zwłaszcza odnośnie do spraw toczących się przewlekle oraz przez zwiększenie obsady aparatu wizytacyjnego w sądach wojewódzkich. Zagadnieniom związanym ze sprawnością postępowania poświęcane są także wszystkie narady z udziałem prezesów sądów apelacyjnych i wojewódzkich oraz organizowane przez resort szkolenia dla sędziów i wizytatorów.   Poprawę sprawności postępowań sądowych może przynieść w przyszłości utworzenie czteroszczeblowej nowej struktury, w ramach której funkcjonowałyby reaktywowane po 40 latach sądy grodzkie, a nadto rejonowe, okręgowe i apelacyjne. Jest to jednak zamierzenie bardzo poważne i kosztowne, które prawdopodobnie realizowane będzie etapami.   Niezależnie od działań podejmowanych w celu poprawy wszystkich postępowań sądowych podjęto także szereg działań legislacyjnych mających na celu zmiany norm prawnych umożliwiających przyspieszenie ścigania i karania sprawców przestępstw określonych jako zbrodnie przeciwko ludzkości lub umyślne przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności, popełnione przez funkcjonariuszy publicznych. I tak:   1) w aktualnie obowiązującym stanie prawnym, w myśl art. 108 § 2 Kodeksu karnego z 1969 r., po zmianie wprowadzonej ustawą z dnia 12 lipca 1995 r. o zmianie Kodeksu karnego, Kodeksu karnego wykonawczego oraz o podwyższeniu dolnych i górnych granic grzywien, nawiązek w prawie karnym (DzU nr 95, poz. 475), bieg przedawnienia umyślnych przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu, wolności lub wymiarowi sprawiedliwości zagrożonych karą pozbawienia wolności powyżej 3 lat, popełnionych przez funkcjonariuszy publicznych w okresie od 1 stycznia 1944 r. do 31 grudnia 1989 r. w czasie lub w związku z pełnieniem ich funkcji, rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 1990 r., przy czym nie ma zastosowania art. 2 § 1 K.k.;   2) w aktualnie obowiązującej ustawie z dnia 31 maja 1996 r. zmieniającej ustawę z dnia 19 kwietnia 1969 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny z 1969 r. (DzU nr 89, poz. 400) w art. 1 wyłączono stosowanie niektórych ustaw o amnestii i abolicji wobec sprawców niektórych przestępstw nie ściganych z przyczyn politycznych w latach 1944-1989;   3) w uchwalonej w dniu 6 czerwca 1997 r. ustawie Przepisy wprowadzające Kodeks Karny w art. 9 bieg przedawnienia przestępstw, o których mowa w pkt 1, rozpoczyna się w dniu 1 stycznia 1990 r., jak również do sprawców tych przestępstw nie mają zastosowania przepisy ustaw i dekretów wydanych przed dniem 7 grudnia 1989 r., które przewidują amnestię i abolicję;   4) w uchwalonej w dniu 6 czerwca 1997 r. ustawie Kodeks karny, na podstawie art. 105 nie przedawniają się przestępstwa przeciwko pokojowi, ludzkości i przestępstwa wojenne. Ponadto nie przedawniają się przestępstwa umyślne: zabójstwa, ciężkiego uszkodzenia ciała, ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub pozbawienia wolności łączonego ze szczególnym udręczeniem, popełnione przez funkcjonariuszy publicznych w związku z pełnieniem obowiązków służbowych;   5) trwają aktualnie prace legislacyjne w Sejmie nad projektem ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej, wniesionym przez Radę Ministrów. Z przepisów zawartych w tym projekcie wynika, że Instytut Pamięci Narodowej będzie w posiadaniu archiwów tajnych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz wojewódzkich i rejonowych urzędów spraw wewnętrznych. Na podstawie tych archiwów będą wszczynane z urzędu lub na wniosek postępowania przygotowawcze przeciwko osobom, które dopuściły się przestępstw, o których jest mowa wyżej. Ponadto w Instytucie Pamięci Narodowej zatrudniani mają być prokuratorzy, którzy stosując terminy procesowe określone w Kodeksie postępowania karnego prowadzić będą postępowania do czasu wniesienia aktu oskarżenia. Oskarżać będą również w tych sprawach przed sądami. Powinno to wydatnie przyspieszyć tak prowadzone postępowania i poprawić jakość tych postępowań.   Zastępca prokuratora generalnego   Henryk Pracki   Warszawa, dnia 20 sierpnia 1998 r.
- Interpelacja w sprawie zwiększenia nakładów finansowych dla rodzinnych domów dziecka i rodzin zastępczych
- Interpelacja w sprawie możliwości wznowienia postępowania cywilnego, w przypadku gdy Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał orzeczenie stwierdzające naruszenie praw
- Interpelacja w sprawie zasad zwrotu udziału i wkładu mieszkaniowego
- Interpelacja w sprawie wyjaśnienia zniknięcia 9 mld zł, wykazanego w raporcie NIK nr 142/2005 dotyczącym utworzenia i funkcjonowania Narodowego Funduszu Zdrowia
- Interpelacja w sprawie zakresu świadczeń z ubezpieczenia społecznego dla osób prowadzących działalność gospodarczą