Debaty sejmoweXVIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie przewlekłości postępowania sądowego

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Alfreda Owoca z dnia 26 września br. dotyczącą przewlekłości postępowania w sprawach sądowych, przekazaną ministrowi sprawiedliwości przy piśmie nr SPS-0202-4752/00, uprzejmie przedstawiam, co następuje:    Powszechnie znana, zdecydowanie negatywna, ogólna ocena społeczna wyników pracy sądów, postrzeganych z reguły przez pryzmat niezadowalającej sprawności postępowania w sprawach rozpatrywanych, zwłaszcza w sądach wielkomiejskich, jest przedmiotem szczególnego zainteresowania i troski kierownictwa resortu sprawiedliwości.    Na przyczyny aktualnej niekorzystnej sytuacji sądownictwa złożyły się przede wszystkim podnoszone wielokrotnie w różnych raportach i wystąpieniach czynniki obiektywne, niezależne od wysiłków resortu, do których zaliczyć należy: gwałtowny wzrost wpływu spraw, datowane od wielu lat niedoinwestowanie wymiaru sprawiedliwości (braki wyposażenia technicznego, lokali i etatów), a także wzrost przestępczości.    Nie ustając w staraniach o pozyskanie dodatkowych środków niezbędnych dla realizacji w 2001 r. nowych zadań powierzonych sądownictwu przez postanowienia Konstytucji RP oraz innych ustaw, kierownictwo resortu podejmuje wielokierunkowe działania mające na celu poprawę warunków organizacyjnych funkcjonowania sądów wszystkich szczebli, a także znowelizowanie przepisów proceduralnych, umożliwiających przyspieszenie i usprawnienie postępowania sądowego w ˝drobnych˝ sprawach cywilnych i karnych, niewymagających, z natury rzeczy, zachowania najwyższych standardów gwarancyjnych zastrzeżonych dla postępowania w sprawach o większym ciężarze gatunkowym.    Poprawa warunków funkcjonowania sądów wymaga przede wszystkim dostosowania ich struktury organizacyjnej i terytorialnej do aktualnych potrzeb określonych zakresem powierzanych zadań. Z tych względów w resorcie sprawiedliwości prowadzone są intensywne prace związane z reformą struktury organizacyjnej sądownictwa.    Reforma ma na celu zmniejszenie największych jednostek (sądów, wydziałów) drogą ich podzielenia lub przekazania innym sądom części spraw należących aktualnie do ich właściwości, a jednocześnie wnikliwe zanalizowanie, czy byt najmniejszych sądów jest ekonomicznie uzasadniony. Konieczne jest przy tym dostosowanie warunków organizacyjnych wszystkich sądów rejonowych do przyjęcia w 2001 r. poważnej liczby spraw (ok. 700 tys. rocznie), rozpatrywanych dotąd przez kolegia ds. wykroczeń. Prezentowana wcześniej koncepcja sądów - wydziałów grodzkich, rozumianych jako jednostki związane organizacyjne z macierzystymi sądami rejonowymi, znajduje swój wyraz w powołaniu od 1 stycznia 2000 r. pierwszych 201 wydziałów cywilno-karnych. Stanowią one poligon doświadczalny dla przyszłych wydziałów grodzkich, które przejmą od miejscowych kolegiów rozpatrywanie spraw o wykroczenia.    Pilna potrzeba rozwarstwienia spraw cywilnych i karnych o nader zróżnicowanych ciężarach gatunkowych, należących do właściwości sądów rejonowych, uzasadnia celowość powierzenia wydziałom grodzkim nie tylko spraw o wykroczenia, ale także wielu innych ˝drobnych˝ spraw cywilnych i karnych. Przewiduje się, że rozwiązanie to usprawni bieg postępowań sądowych w sądach rejonowych, zwłaszcza dużych, tym bardziej że dla rozpatrywania spraw ˝drobnych˝ udostępniane zostają sądom uproszczone procedury.    Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego wprowadzająca nowy tryb procedury uproszczonej dla określonego katalogu spraw cywilnych procesowych weszła już w życie. Na ukończeniu są prace nad zmianą Kodeksu postępowania karnego w zakresie dalszych uproszczeń procedury.    Analiza danych statystycznych wskazuje, że w wyniku zmian ustawowych w odniesieniu do niektórych kategorii spraw zauważa się istotne dysproporcje w obciążeniu poszczególnych okręgów. Dysproporcje te wymagają dokonania niezbędnych zmian organizacyjnych, które muszą być jednak realizowane w sposób przemyślany, zapewniający stabilność rozwiązań. Dotyczy to m.in. wspomnianych przez pana posła spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zaległości w rozpoznawaniu tych spraw są konsekwencją przekazania sądom okręgowym do rozpoznawania już w pierwszej instancji spraw ubezpieczeniowych i remontowych załatwianych dotąd przez organy pozasądowe, bez jednoczesnego zwiększenia obsady etatowej sądów. Dotychczas sieć sądów ubezpieczeń społecznych była ściśle związana ze strukturą organizacyjną organów rentowych. Zgodnie z przepisem art. 461 § 2 K.p.c. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwy do rozpoznania sprawy był sąd, w którego okręgu ma siedzibę organ rentowy, który wydał zaskarżoną decyzję. W konsekwencji każda zmiana siedziby organu rentowego powodowała zmianę obciążenia, a zatem zmianę warunków funkcjonowania konkretnych sądów (wydziałów) ubezpieczeń społecznych.    Zależności tego rodzaju są wysoce niepożądane dla sądów. Z tego też względu, staraniem resortu sprawiedliwości, w dniu 1 lipca br. weszła w życie zmiana art. 461 K.p.c.; sądem właściwym do rozpoznania sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych jest sąd, w którego okręgu zamieszkuje odwołujący się od decyzji. Wobec ustalenia tej nowej, pożądanej dla resortu zasady już utworzono pięć nowych sądów ubezpieczeń społecznych (w Elblągu, Legnicy, Piotrkowie Trybunalskim, Suwałkach i Zamościu). W trakcie prac nad racjonalizacją struktury organizacyjnej sądów powszechnych powoływane będą, w miarę możliwości i potrzeb, nowe sądy ubezpieczeń społecznych.    Równolegle prowadzone są prace nad zmianą właściwości rzeczowej sądów, zmierzające do przekazania sądom szczebla rejonowego niektórych spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych.    Wszystkie te działania pozwolą na poprawę sprawności postępowania w przedmiotowych sprawach.    Za szczególnie ważne, nie tylko z punktu widzenia sprawności postępowania sądowego, uznać należy zrealizowanie w ostatnim czasie największego resortowego projektu informatycznego pod nazwą Centrum Ogólnopolskich Rejestrów Sądowych. Projekt uwzględnia potrzeby sądów rejestrowych, od których sprawności funkcjonowania zależy w znacznym stopniu bezpieczeństwo obrotu prawnego, a tym samym prawidłowy rozwój życia gospodarczego w kraju. Projekt, realizowany ogromnym wysiłkiem organizacyjnym i finansowym resortu, należy do największych przedsięwzięć informatycznych utworzonych w administracji państwowej w skali kraju.    Cały projekt CORS obejmuje trzy elementy, z których najistotniejsze znaczenie ma aktualnie Krajowy Rejestr Sądowy, który rozpocznie funkcjonowanie od 1 stycznia 2001 r., zgodnie z postanowieniami ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym. Będzie to scentralizowany, nowoczesny system informatyczny stanowiący skuteczny instrument walki z szarą strefą w gospodarce. Już wkrótce, praktycznie z dowolnego miejsca w Polsce, w którym utworzona będzie ekspozytura Centralnej Informacji o KRS, będzie można uzyskać pełne dane rejestrowe dotyczące każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, bez względu na formę prawną tej działalności oraz bez względu na miejsce, w którym dokonany został wpis do rejestru.    Wszystkie te działania, jakkolwiek podejmowane wielokierunkowo, przyniosą niewątpliwie zamierzane efekty w postaci usprawnienia funkcjonowania sądów, jednak dopiero po upływie pewnego czasu.    Starając się zatem ograniczyć jak najszybciej negatywne skutki opóźnień w rozpoznawaniu spraw sądowych, kierownictwo resortu sprawiedliwości, przy szerokim współudziale prezesów sądów apelacyjnych i okręgowych oraz terenowych służb wizytacyjnych, uaktywniło na szeroką skalę wszystkie prawem przewidziane działania z zakresu zwierzchniego nadzoru administracyjnego nad funkcjonowaniem sądów.    Nadzorem objęto problemy organizacji pracy poszczególnych sądów, w tym problem właściwego wykorzystania otrzymywanych do dyspozycji środków osobowych i związany z tym problem wykorzystania czasu pracy wszystkich sędziów.    Narady z prezesami sądów i wizytacje uwzględniają zawsze w swej tematyce sprawę prawidłowego rozdziału przez prezesów środków osobowych między poszczególne sądy i wydziały, a także sprawę egzekwowania od przewodniczących wydziałów ich regulaminowych powinności, polegających na sprawowaniu bezpośredniego, stałego nadzoru nad biegiem spraw, w tym nad właściwym planowaniem rozpraw, nad zasadnością przerw i odroczeń, czy terminowością sporządzania uzasadnień orzeczeń.    Szczególnym nadzorem objęte są sprawy tzw. stare, w których postępowanie trwa już dłużej niż 6 miesięcy od chwili wpływu sprawy do sądu.    Działania te wiążą się niewątpliwie z potrzebą zapobiegania przypadkom odpowiedzialności państwa przed Europejską Komisją Praw Człowieka w wyniku ewentualnej skargi obywatela na przewlekłość postępowania sądowego. Niezależnie jednak od tego zdaniem kierownictwa resortu na obecnym etapie przemian ustrojowych i organizacyjnych w obszarze trzeciej władzy niezbędne jest aktywne wykorzystywanie wszystkich form nadzoru administracyjnego nad funkcjonowaniem sądów.    Dziękując panu posłowi za troskę o wizerunek polskiego wymiaru sprawiedliwości, łączę wyrazy szacunku    Sekretarz stanu    Janusz Niedziela    Warszawa, dnia 13 października 2000 r.