Debaty sejmoweXVIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie indywidualnych rozliczeń za dostarczoną energię cieplną

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na przesłaną pismem z dnia 2 lutego 2001 r., znak SPS-0202-5651/01, interpelację posła Zdzisława Kałamagi w sprawie rozliczeń za ciepło uprzejmie przedstawiam następujące wyjaśnienia.    Odnosząc się do przedstawionej przez pana posła na wstępie interpelacji tezy, iż Prawo energetyczne w obecnym stanie prawnym nie reguluje w sposób wystarczający problematyki rozliczeń za ciepło pomiędzy ciepłowniami a odbiorcami ciepła i że istnieje pilna potrzeba prawnego uregulowania tej problematyki, uprzejmie informuję, że nie mogę podzielić tego poglądu.    Problematyka rozliczeń pomiędzy dostawcą a odbiorcą za ciepło dostarczone na podstawie umowy sprzedaży ciepła jest szczegółowo uregulowana przepisami ustawy Prawo energetyczne oraz wydanych na jej podstawie rozporządzeń ministra gospodarki, zwłaszcza rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie szczegółowych warunków przyłączenia podmiotów do sieci ciepłowniczych, obrotu ciepłem, świadczenia usług przesyłowych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jakościowych obsługi odbiorców (DzU nr 72, poz. 845) oraz rozporządzenia z dnia 12 października 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie ciepłem (DzU nr 96, poz. 1053). Niektóre aspekty rozliczeń za ciepło regulowane są także przepisami innych ustaw tworzących powszechnie obowiązujący system prawny dotyczący działalności gospodarczej.    Poniżej przedstawiam odpowiedzi na zadane przez pana posła pytania.    1. Jakie przepisy chronią dziś obywateli przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi (art. 76 konstytucji) w odniesieniu do producentów ciepła?    Stosownie do art. 76 Konstytucji RP stanowiącego, że ˝władze publiczne chronią konsumentów, użytkowników i najemców przed działaniami zagrażającymi ich zdrowiu, prywatności i bezpieczeństwu oraz nieuczciwymi praktykami rynkowymi. Zakres tej ochrony określa ustawa˝, interes konsumentów jest chroniony przede wszystkim przepisami ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (DzU z 1999 r. nr 52, poz. 547, z późn. zm.), które regulują zasady i tryb przeciwdziałania praktykom monopolistycznym, nadużywaniu pozycji dominującej na rynku oraz naruszeniom interesów konsumenta przez przedsiębiorców. Zgodnie z przepisami tej ustawy zadania z zakresu przeciwdziałania praktykom monopolistycznym, rozwoju konkurencji i ochrony interesów konsumentów realizuje prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który jest centralnym organem administracji rządowej powoływanym i nadzorowanym przez prezesa Rady Ministrów. Ustawa upoważnia prezesa UOKiK m.in. do wydawania decyzji nakazujących zaniechania stosowania praktyk uznanych za praktyki monopolistyczne (art. 5), w tym np. narzucanie uciążliwych warunków umów oraz stwarzanie konsumentom uciążliwych warunków dochodzenia swoich praw. Zadania samorządu powiatowego w zakresie ochrony praw konsumenta wykonuje powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów, do którego w szczególności należy: zapewnienie konsumentom bezpłatnego poradnictwa i informacji prawnej w zakresie ochrony ich interesów, wytaczanie powództw na rzecz konsumentów oraz współdziałanie z organami i organizacjami, do których zadań statutowych należy ochrona interesów konsumentów.    W odniesieniu do działalności przedsiębiorstw energetycznych, w tym przedsiębiorstw zajmujących się wytwarzaniem, przesyłaniem i dystrybucją oraz obrotem ciepła, niektóre zadania z zakresu ochrony konsumentów (odbiorców ciepła w rozumieniu art. 3 pkt 13 ustawy) w sprawach określonych przepisami ustawy Prawo energetyczne realizuje również prezes Urzędu Regulacji Energetyki, który jest centralnym organem administracji rządowej realizującym zadania z zakresu spraw regulacji gospodarki paliwami i energią oraz promowania konkurencji. Prezes URE zobowiązany jest do równoważenia interesów przedsiębiorstw energetycznych i odbiorców paliw i energii. Do obowiązków prezesa Urzędu Regulacji Energetyki należy również w szczególności: udzielanie koncesji na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania, przesyłania i dystrybucji oraz obrotu ciepłem, zatwierdzanie taryf ciepła przedsiębiorstw koncesjonowanych, w tym analizowanie i weryfikowanie kosztów przyjmowanych przez te przedsiębiorstwa jako uzasadnione do kalkulacji cen i stawek opłat zawartych w taryfach, oraz rozstrzyganie sporów w sprawach dotyczących ustalania warunków świadczenia usług, odmowy przyłączenia do sieci, odmowy zawarcia umowy sprzedaży ciepła albo nieuzasadnionego wstrzymania jego dostawy, a także współdziałanie z właściwymi organami w przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym przedsiębiorstw energetycznych.    2. Dlaczego przy opracowaniu umów między zakładem energetyki cieplnej a odbiorcami nie uczestniczą ci, którzy płacą za dostarczone ciepło?    Zgodnie z obowiązującymi przepisami dostarczanie ciepła odbywa się na podstawie umowy sprzedaży ciepła zawieranej pomiędzy przedsiębiorstwem ciepłowniczym a odbiorcą ciepła. Przepisy ww. rozporządzenia ministra gospodarki z dnia 11 sierpnia 2000 r. w § 12 określają, jakie co najmniej postanowienia powinny być zawarte w umowach sprzedaży ciepła, a w § 13 określają obowiązki stron umowy, tj. przedsiębiorstw ciepłowniczych i odbiorców ciepła. W szczególności przepisy § 12 stanowią, że umowa powinna określać miejsca oraz warunki dostarczania i odbioru ciepła, prawa i obowiązki stron, standardy jakościowe obsługi odbiorców ciepła, podstawy i sposoby prowadzenia rozliczeń i obliczania należności, ceny i stawki opłat oraz warunki wprowadzania ich zmian, bonifikaty, upusty i opłaty z tytułu niedotrzymania przez strony warunków umowy oraz warunki i terminy regulowania należności. Reasumując, podstawowym obowiązkiem dostawcy jest dostarczanie ciepła w odpowiedniej ilości i jakości określonych przepisami i umową, a podstawowym obowiązkiem odbiorcy jest odbiór ciepła i zapłacenia dostawcy odpowiedniej, zgodnej z umową ceny za dostarczone ciepło. Nietrafny jest zatem zawarty w tym pytaniu pogląd, jakoby przepisy oddzielały czynności odbioru ciepła od czynności zapłaty za dostarczone ciepło.    3. Dlaczego nie są przestrzegane warunki takich umów, jak np. temperatura gorącej wody w instalacji c.c.w.?    Zgodnie z § 12 ww. rozporządzenia ministra gospodarki z dnia 11 sierpnia 2000 r. umowy sprzedaży ciepła powinny szczegółowo określać warunki dostawy ciepła przez przedsiębiorstwo energetyczne, w tym wielkość zamówionej mocy cieplnej, obliczeniowe natężenie przepływu nośnika ciepła, tabele regulacyjne temperatury, ciśnienia i natężenia przepływu nośnika, rodzaj nośnika ciepła i jego parametry, a także inne standardy jakościowe obsługi odbiorców ciepła. Przepisy rozporządzenia stanowią także, że umowa powinna zawierać postanowienia dotyczące odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy, a w szczególności za przekroczenie: zamówionej mocy cieplnej lub obliczeniowego natężenia przepływu nośnika ciepła, dopuszczalnych odchyleń od parametrów nośnika ciepła, dopuszczalnych przerw i ograniczeń w dostarczaniu ciepła , a także za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców, nielegalny pobór ciepła lub jego kradzież. Tak więc jeśli nie są przestrzegane warunki umów sprzedaży ciepła, to strona nieprzestrzegająca umowy powinna ponosić odpowiedzialność w sposób określony w tej umowie.    4. Jakie możliwości odwoławcze mają odbiorcy energii cieplnej w przypadku podejrzeń o nieuczciwą realizację podpisanych umów przez zakład energetyki cieplnej?    Jak wcześniej wspomniano, przepisy ustawy Prawo energetyczne i rozporządzeń wykonawczych mają na celu równoważnie interesów odbiorców paliw i energii i przedsiębiorstw energetycznych oraz zobowiązują prezesa URE do promowania konkurencji, współdziałania z właściwymi organami w przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym przedsiębiorstw energetycznych, rozstrzygania niektórych sporów, a także nakładania kar pieniężnych w sprawach określonych w art. 56 ustawy. Naruszenie interesu konsumenta przez przedsiębiorstwo ciepłownicze może być przedmiotem postępowania przed prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zaś umowy zawarte z naruszeniem przepisów ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów mogą być uznane za nieważne w całości lub w odpowiedniej części. Oprócz postępowania administracyjnego w sprawach objętych ww. ustawami odbiorcy ciepła zgodnie z art. 45 Konstytucji RP przysługuje prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.    W związku z interpelacją pragnę dodatkowo wyjaśnić, że obowiązujący system prawny regulujący tak specyficzną działalność gospodarczą, jak działalność w zakresie zaopatrzenia odbiorców w ciepło stanowi, że jeżeli obiektem, do którego dostarcza się ciepło, jest budynek w rozumieniu definicji określonej przepisami ustawy Prawo budowlane, to odbiorcą może być właściciel budynku lub osoba sprawująca zarząd nad budynkiem. Nie może być odbiorcą użytkownik lokalu znajdującego się w budynku wielolokalowym. Wewnątrz budynku nie może być też prowadzony handel ciepłem. Regulacje te zostały wprowadzone ze względu na fizyczne właściwości ciepła, odmienne od innych sieciowych form i nośników energii, jak np. energia elektryczna czy gaz, chodzi tu o zdolność ciepła do przenikania przez przegrody budowlane budynku. Z tych powodów poszczególni użytkownicy ciepła w budynku wielolokalowym wyposażonym w instalację centralnego ogrzewania i instalację ciepłej wody użytkowej nie mogą rezygnować z centralnego ogrzewania i ciepłej wody, a koszty zakupu ciepła lub jego wytworzenia w lokalnym źródle ciepła powinni ponosić wszyscy użytkownicy lokali. Zgodnie z art. 45a ustawy Prawo energetyczne wysokość opłat za ciepło pobieranych od osób użytkujących poszczególne lokale mieszkalne i użytkowe powinna być ustalana w taki sposób, aby zapewniała wyłącznie pokrycie tych kosztów. Odpowiedzialność za rozliczanie kosztów zakupu ciepła dostarczanego do budynku, tak jak i innych kosztów związanych z użytkowaniem lokalu, ponosi właściciel lub zarządca budynku, który na mocy przepisów regulujących najem lokali oraz zarządzanie i administrowanie nieruchomościami jest zobowiązany do zapewnienia sprawnego działania istniejących urządzeń technicznych budynku, w tym instalacji centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej, oraz umożliwienia najemcy korzystania z urządzeń należących do wyposażenia lokalu. Przyjęty przez zarządzającego budynkiem regulamin rozliczeń kosztów ciepła powinien uwzględniać występujące w budynku uwarunkowania w zakresie zużycia ciepła przez poszczególne lokale. Wobec ogromnego zróżnicowania stanu technicznego poszczególnych budynków i występujących rozwiązań technicznych oraz wyposażenia budynków w urządzenia pomiarowe ustalenie szczegółowych, uniwersalnych, a jednocześnie uwzględniających te zróżnicowania zasad rozliczeń kosztów zakupu ciepła dostarczanego do budynku nie jest możliwe.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Andrzej Karbownik    Warszawa, dnia 23 lutego 2001 r.